De kosten van de gezondheidszorg rijzen de pan uit. En dat gaat nog wel even door, zegt filosoof en toekomstdenker Ruud Veltenaar. “Als er niets verandert, geven we straks veertig procent van ons bruto nationaal product uit aan zorg. Dan gaat Nederland failliet.” Het kan en moet anders, zegt hij. De focus moet naar preventie. En dat is goed nieuws voor de masseur.

“Er is een beetje transitie gaande, maar nog lang niet op de schaal die nodig is”

Al jaren lezen we in de krant dat de kosten van onze gezondheidszorg exponentieel stijgen. Bezuinigingen, efficiency, onderhandelingen met medicijnfabrikanten, het lijkt allemaal niet te werken.

Toch kunnen we niet anders, betoogt Ruud in zijn lezing over de toekomt van zorg en welzijn. Die heeft de passende naam: ‘Langer leven, eerder dood’. Al vele bestuurders, medici en professionals in de gezondheidszorg en beleidsmakers binnen de overheid heeft hij met zijn presentatie aan het denken gezet. Dat is precies zijn bedoeling. Ruud zegt niet dat hij het ene goede antwoord heeft, noch dat hij altijd gelijk heeft. Maar wat hij wel wil is, mét humor, mensen en organisaties confronteren met boeiende inzichten en hen helpen meer bewust te worden van de vele uitdagingen die ons te wachten staan en hoe wij in turbulente tijden zelf het verschil kunnen maken en de beste besluiten kunnen nemen.

Essentie
Hij luistert aandachtig naar het voorbeeld van Ton Beljon, de eigenaar van Chi Natural Life. Elders in dit blad staat een interview met hem. Nadat hij een lezing van Ruud had bijgewoond, wilde Ton iets doen aan de eenzaamheid van oudere mensen. Hij richtte daarom de Aromasseurs op. Ruud: “Naar aanleiding van mijn verhaal? Jemig, wat groots.” Terug naar de kosten van de zorg. Die zullen de komende jaren niet afnemen, verwacht Ruud. “De technologische ontwikkelingen zullen de zorg in eerste instantie juist duurder maken.” Het grootste probleem zit volgens de filosoof echter in het systeem zelf, de manier waarop onze zorg is ingericht. Ruud: “De zorgconsument staat daarin niet centraal. Het systeem van ziekenhuizen, artsen en zorgverzekeraars staat centraal. Dat moet andersom. Die moeten in dienst komen van de zorgconsument.” Hij zegt bewust zorgconsument en geen patiënt. “Daar moeten we naartoe. We moeten terug naar de essentie van de zorgconsument: niet ziek worden. Dat is wat we allemaal willen. Maar waarom is de zorg dan helemaal ingericht op diagnose en behandeling en nauwelijks op preventie? Dat is toch raar als je bedenkt dat dat onze grootste wens is: niet ziek worden? En als we wel ziek worden, willen ze zo snel mogelijk weer beter zijn en behandeld worden als mens en niet als patiënt. Machteld Huber heeft hiervoor een geweldige visie en raamwerk ontwikkeld: Positieve Gezondheid.”

Investeren
Om dat voor elkaar te krijgen, moet er radicaal geïnvesteerd worden in preventie, zegt Ruud. “Dat heeft twee effecten: uiteindelijk zullen de kosten van de zorg dalen. En we creëren meer sociale waarde. Mensen worden blijer en gelukkiger, waardoor ze zich beter kunnen inzetten voor de maatschappij.” Empirisch bewijs heeft hij nauwelijks. In Bhutan meten ze Gross National Happiness en in Singapore ligt de focus van de gezondheidszorg op preventie. Dat geeft vooralsnog te weinig data om zijn stelling te onderbouwen. “Het is een logische veronderstelling. Maar we hebben geen keus. Als we doorgaan zoals nu, gaan we failliet.” Een van de grootste fouten in het systeem is dat de zorg niet waardegedreven is, vindt Ruud. De vraag wat je terugkrijgt voor een investering wordt niet gesteld. “We moeten het lef hebben om economisch te denken in de zorg”, zegt Ruud. Dat vinden we doodeng. De vraag kan immers resulteren in het niet doen van een bepaalde investering en dan gaan er mensen dood. Ruud: “Maar er gaan nu ook al mensen dood omdat de kosten te hoog zijn. Mijn inspiriment heet ‘Langer leven, eerder dood’. Als we investeren in preventie, leven we langer gezond. Maar als we dan wat krijgen, moeten we ook niet ten koste van alles doorgaan met behandelen. Artsen worden nu opgeleid om koste wat het kost mensen tot het eind te behandelen. Maar waarom? De visie zou meer holistisch moeten zijn: artsen moeten de maximale waarde van leven voor mensen creëren en als dat niet meer gaat, moeten we een waardige dood kunnen sterven.”

Kritischer
Hoewel de kosten van de zorg stijgen, kost deze paradoxaal eigenlijk te weinig. Tenminste, voor de individuele zorgconsument. “We hebben geen idee wat onze zorg kost. Per Nederlander wordt van geboorte tot dood nu al gemiddeld 450.000 euro uitgegeven aan zorgkosten. Maar zelf betalen we maar honderd euro per maand.” Voor die honderd euro willen we wel de allerbeste zorg en liever nog gisteren dan vandaag. Dat gaat niet, zegt Ruud. Het eigen risico is ooit ingevoerd om een soort bewustzijn van de werkelijke kosten van de zorg te creëren. Maar dat eigen risico is veel te laag, zegt Ruud. Hij pleit voor zo’n tien tot vijftien procent van ons inkomen. “Naar draagkracht dus. We moeten met zijn allen kritischer worden. Heb ik zo’n behandeling wel nodig? Die prikkel ontbreekt. Pas als mensen dat echt in hun portemonnee gaan voelen, zullen zorgconsumenten zelf-kritischer worden.” Daar staat wel iets tegenover. Als mensen meer zelf moeten gaan betalen, gaan ze zich afvragen waar ze de meeste waarde krijgen voor hun geld. “Dan komen zorgconsumenten vanzelf wel met een Tripadvisor voor de zorg. Als een ziekenhuis niet transparant is in de kosten en wat je ervoor krijgt, ga je er niet heen. Net zoals dat je nu niet naar een of ander vaag hotel gaat waarvan je niet weet wat je gaat betalen voor een nacht.”

Bereikbaar
Als we zelf meer moeten gaan betalen voor onze zorg, zal preventie vanzelf belangrijker worden, verwacht de filosoof. Immers, als je uit eigen zak de behandeling voor longkanker moet betalen, dan denk je wel twee keer na voor je begint met roken, beredeneert hij. “Waarom moet jij mee betalen aan de kosten van mijn ziekenhuisopname als ik besluit te gaan parachutespringen en het gaat mis? Dat is toch raar? Natuurlijk kun je niet overal zelf wat aan doen. Ook niet-rokers krijgen kanker en ook mensen die gezond leven worden ziek. Maar roken, ongezond eten en te weinig bewegen hebben er wel mee te maken en dat mag best gevoeld worden in de eigen portemonnee.” Maar, zegt Ruud, als we mensen financieel ‘straffen’ als ze niet gezond leven, moeten we er aan de andere kant voor zorgen dat gezonde keuzes voor iedereen bereikbaar zijn. “Dat begint met gezonde voeding goedkoper maken, zodat ook mensen met een laag inkomen voldoende verse groenten en fruit kunnen kopen.”

Resource
Een tijdje geleden sprak Ruud op een congres voor zorgverzekeraars. Daar sprak hij samen met de bestuursvoorzitter van CZ. “Hij voorspelde dat de uitgaven per Nederlander aan zorg de komende jaren van 450.000 naar 600.000 euro gaan.” Samen bedachten ze een experiment. “Waarom geven we iedereen die wordt geboren niet een potje van een half miljoen, alleen te besteden aan zorg en preventie? Daar moeten ze het hun leven lang mee doen. En desnoods kunnen ze zich bijverzekeren. Als het eigen geld is, worden mensen veel kritischer waaraan ze het uitgeven. Op deze manier dwing je mensen op een positieve manier om gezonder te leven. Ook het lidmaatschap van de sportclub, het bezoek aan de masseur en een week in een retreat kunnen mensen uit dit potje betalen.” Zo’n systeem zal er voorlopig niet komen, maar de mindset van mensen moet wel om, zegt Ruud. Hij ziet de eerste veranderingen bij de jongere generaties. Zij nemen steeds meer zelf de verantwoordelijkheid voor hun eigen gezondheid. Jongeren mogen dan meer met hun gezondheid bezig zijn, ze zijn ook vatbaarder voor stress. Een op de drie mensen met een burn-out is jonger dan dertig. En een op de drie pubers heeft wel eens over zelfmoord nagedacht. “We zijn mensen als resource gaan beschouwen, die dienstbaar zijn aan de economie. Dat is de tweede reden, naast de financiële, waarom transitie van zorg en welzijn nodig is.” Ruud vindt dat de economie juist dienstbaar zou moeten zijn aan mensen. “Als je mensen als resource ziet, worden mensen in een bedrijf ook zo gebruikt en opgerookt.”

Sleutelwoorden
De onzekerheid in de wereld neemt toe. Crises, oorlogen, extreme droogte, overstromingen, de sociaaleconomische ontwikkeling in Nederland en de wereld. Het zijn allemaal factoren die van invloed zijn op bedrijven. “De druk op het personeel om geld te verdienen voor het bedrijf zal alleen maar toenemen. De lat gaat overal omhoog. Studenten nu ervaren driehonderd procent meer stress dan vijf jaar geleden. De druk die overal wordt opgelegd heeft krankzinnige proporties aangenomen. En dan heb ik het nog niet eens over de hoeveelheid likes die je tegenwoordig op sociale media moet scoren. Mensen worden steeds meer gepusht om allerlei dingen te doen die ze eigenlijk niet willen. Op een gegeven moment kunnen we niet meer verder in deze meritocratie met haar ongebreidelde prestatiedrang. De focus moet van welvaart naar welzijn.” Preventie en welzijn dus, dat zijn de sleutelwoorden van de zorg in de toekomst volgens Ruud. Hij voorziet een systeem waarin mensen een groep zorgverleners om zich heen gaan verzamelen die samen zorgen voor welzijn en geestelijke en lichamelijke ontspanning. “Hier is een rol weggelegd voor de masseur, maar ook voor de psycholoog, de yogaleraar, de diëtist en vele anderen die zich richten op het welbevinden van mensen.” Ruud voorziet een toenemende markt voor deze beroepsgroepen. “Als mensen meer zelf verantwoordelijk worden voor hun gezondheid, gaan ze niet naar een therapeut, masseur, fysio of arts als ze iets hebben, maar omdat ze niets willen krijgen. Dan zal preventie prevaleren en dan zullen alle professionals in de gezondheidszorg en lifestyle zich samen richten op welzijn. Dat gaat alleen nog wel even duren”, voorspelt hij.

“Het systeem moet in dienst komen van de zorgconsument”

Wie is Ruud Veltenaar?
Ruud Veltenaar (61) is filosoof, toekomstdenker en spreker. Hij studeerde filosofie aan de Sorbonne-universiteit in Parijs en Columbia University in New York en International Business Management aan Harvard. Hij was 25 jaar bestuurder van grote bedrijven als McKinsey en Volmac en oprichter van Planet Internet en Park Mobile. Nu geeft hij zo’n 250 lezingen per jaar. Hij verzorgt colleges en masterclasses op diverse universiteiten en businessschools in binnen- en buitenland. Hij houdt zich vooral bezig met trends en ontwikkelingen met impact op onze welvaart, welzijn, leven en werk. Hij focust zich op wat mensen zouden moeten doen in onze wereld die in sneltreinvaart transformeert naar een volgende fase in onze beschaving.