Home Nieuws Uit het magazine: "Ondersteuning bij herstel" Massage bij kanker geen taboe meer

Uit het magazine: "Ondersteuning bij herstel" Massage bij kanker geen taboe meer - Nieuws

Uit het magazine: "Ondersteuning bij herstel" Massage bij kanker geen taboe meer

07 juli 2017
Massage kan bij (ex-)kankerpatiënten de kwaliteit van leven positief beïnvloeden door de ontspannende werking op lichaam en geest. Volgens Marijke Blanken, initiatiefneemster van de specialisatie ‘Massage bij oncologie’, is dat de belangrijkste reden waarom haar cursisten kiezen voor deze zesdaagse cursus. Samen met mededocent Manon Wagemans van Opleidingsinstituut Sportmassage Noord- en Oost Nederland (OSNO), kijkt Marijke tevreden terug op de eerste pilot, die onlangs werd afgerond.

Chronische ziekte

“De vraag kwam vanuit onze cursisten”, vertelt Marijke. “In hun omgeving kwamen zij in aanraking met mensen die in een behandeltraject voor kanker zaten. Daar wilden ze als masseur iets voor betekenen.” Een andere reden deze cursus te ontwikkelen is de toename van het aantal ‘kankeroverlevers’. Marijke: “Door effectievere behandeling herstellen steeds meer mensen van kanker. In 2020 zijn dat er zo’n 2 miljoen. Deze ex-kankerpatiënten hebben vaak nog wél te maken met de lichamelijke en psychische gevolgen van de ziekte en de ingrijpende behandelingen die ze ondergaan hebben. Of nog steeds ondergaan, zoals bij hormoontherapie.”

Zo wordt kanker steeds meer een chronische ziekte met een behoorlijke impact op de kwaliteit van leven. Pijn, vermoeidheid, beperkte mobiliteit in gewrichten, spierklachten en lymfoedeem komen daarbij veel voor. Marijke: “Tegelijkertijd krijgen deze mensen vaak te horen: ‘Wees blij dat je nog leeft.’”

Welbevinden

In ‘Massage bij oncologie’ leren de masseurs een optimale massage te verzorgen, afgestemd op de lichamelijke en geestelijke gesteldheid van cliënten met kanker. Ze leren wat de effecten (kunnen) zijn van de verschillende behandelingen tegen kanker op de belastbaarheid van weefsels. Marijke: “Iemand met kanker is, fysiek en mentaal, kwetsbaar. Ook lokaal is de belastbaarheid vaak sterk verminderd, waardoor reguliere sportmassage zelfs schadelijk kan zijn.” Een voorbeeld hiervan is door radiotherapie beschadigde huid en onderhuids weefsel.
Masseurs houden zich over het algemeen alleen bezig met gezonde mensen. Oncologische massage is wat dat betreft een buitenbeentje. Massage biedt geen genezing, maar er zijn wel steeds meer aanwijzingen dat massage het welbevinden van de patiënt bevordert. Daardoor kunnen ze de zware behandeling fysiek en mentaal beter aan.
In de Verenigde Staten bieden inmiddels 131 ziekenhuizen massage aan aan patiënten tijdens hun behandeling tegen kanker. In Nederland doen het Haaglanden Medisch Centrum Antoniushoeve en het UMC Utrecht dat ook.

Contra-indicatie

Lange tijd was kanker een contra-indicatie bij massage. Het vermoeden bestond dat massage de kans op metastasering vergrootte: door massage zouden kwaadaardige cellen verspreid kunnen worden naar andere lichaamsweefsels. Marijke reageert: “Voor deze aanname is echter geen overtuigend wetenschappelijk bewijs. Wel geldt dat de masseur alleen met een goede algemene kennis over kanker en de gevolgen van de verschillende behandelingen, dit risico juist kan inschatten en aanwezige contra-indicaties kan herkennen.”

Welbevinden

De positieve aandacht van de masseur draagt bij aan het welbevinden van de cliënt. Massage kan ervoor zorgen dat mensen de therapie beter kunnen verdragen. Ook ervaren cliënten een hogere kwaliteit van leven en worden ze gemotiveerd (weer) sportief te bewegen. Onder meer dankzij massage kunnen cliënten minder pijn ervaren, beter slapen en zich minder vermoeid voelen. Marijke: “Een mooi voorbeeld is het masseren van littekenweefsel bij vrouwen van wie een borst is afgezet, een ingreep die over het algemeen iets doet met het zelfbeeld van de vrouw. Bovendien kan littekenweefsel bewegingsbeperkingen veroorzaken.
Massage kan het littekenweefsel soepeler maken en bijdragen aan het acceptatieproces.”

Sportief revalideren

Het is wetenschappelijk bewezen dat bewegen met en na kanker positief bijdraagt aan het herstel van de gevolgen van behandelingen tegen kanker. Om die reden wordt er door (para)medici samengewerkt met Stichting Tegenkracht, ‘voor sport, tegen kanker’. Marijke: “Dit is vergelijkbaar met de zorgketen die is ontstaan in de sportzorg tussen sportfysiotherapeuten, sportartsen en sportzorgmasseurs. Het is in het belang van de cliënt en de betrokken (para)medici dat er wordt samengewerkt en doorverwezen naar elkaar om de beste zorg te verlenen.”
In de cursus vertelde coördinator van Stichting Tegenkracht, Matijs Jansen, over de activiteiten van de stichting. “Door fysiek actief revalideren geven wij (ex-)kankerpatiënten het vertrouwen in hun eigen kunnen terug. Bewegen verbetert de kwaliteit van leven en helpt bij werkhervatting en re-integratie. Het bestrijdt conditieverlies en vermoeidheid.” Hoe fitter de patiënt, hoe beter deze de zware behandelingen doorstaat en – wanneer deze behandelingen achter de rug zijn – hoe krachtiger het herstel. Matijs: “Vanaf het eerste moment van de diagnose kom ik in actie. Ik onderhoud contact met de patiënt, zorg voor afspraken bij de sportarts en organiseer de contacten met sportlocaties.”

Revalidatie

Matijs licht de aanpak toe. “Het revalidatieprogramma omvat zowel cardiovasculaire training als intensieve krachttraining. Vooral de intensieve krachttraining zorgt voor behoud en zo mogelijk opbouw van spiermassa. Daarmee heeft deze interventie een sterke invloed op de algehele conditie van de (ex-) patiënt.”
Al naar gelang de kankersoort worden deze fysieke activiteiten ingezet. Na zes maanden wordt het traject afgerond: er wordt geëvalueerd en door herhaling van de inspanningstest kan worden vastgesteld in welke mate de revalidant vooruit is gegaan. Bovendien is het belangrijk na te gaan of het de ex-patiënt gelukt is sport in te passen in zijn wekelijkse activiteiten.

Oncologisch massagecentrum

Om (ex-)kankerpatiënten een plek te bieden waar zij regelmatig terecht kunnen voor behandelingen die op hen zijn afgestemd, is het oncologisch massagecentrum in Deventer van start gegaan. Marijke: “Eén dag per maand kunnen (ex-)patiënten in ons opleidingsinstituut terecht voor een behandeling. Door contacten met het ziekenhuis en het Inloophuis in Deventer hopen we de cliëntenstroom te vergroten, zodat we in de toekomst kunnen uitbreiden naar eenmaal per week. We willen ook een expertisecentrum worden waar masseurs en (ex-)kankerpatiënten terecht kunnen voor vragen over massage bij kanker. Het zou mooi zijn als zorgverzekeraars deze massagevorm op termijn zouden erkennen en vergoeden.